β-karoten, jako silny antyoksydant

By Grudzień 8, 2017Dietetyk radzi

Wiele problemów zdrowotnych jest spowodowanych zanieczyszczeniem środowiska, niewłaściwą dietą, stresem oraz wol­nymi rodnikami, atakującymi nasz organizm. Ich źródłem może być nie tylko niewłaściwa dieta, obfitująca w przetworzoną żywność, ale także niewłaściwy styl życia: palenie papierosów, picie alkoholu, zbyt duża aktywność fizyczna lub nawracające infekcje. Organizm człowieka dysponuje wieloma mechanizmami obronnymi, które neutralizują szkodliwe działanie reaktywnych form tlenu. Ten życiodajny pierwiastek może mieć też działanie niekorzystne: w każdej żywej komórce i jej otoczeniu powstają reaktywne formy tlenu, którymi oprócz wolnych rodników są także tlen singletowy i nadtlenek wodoru. Duża ilość wolnych rodników niszczy nasze komórki. Najważniejszą rolę w zmniejszaniu uszkodzeń oksydacyjnych pełnią antyoksydanty. To związki, które znajdują się w roślinach i nawet przy bardzo niskim stężeniu zapobiegają utlenieniu. Najwięcej antyoksydantów występuje w roślinach, owocach i warzywach o intensywnych kolorach.

Jednymi z najsilniejszych antyoksydantów są karotenoidy, do których należą astaksantyna, likopen, luteina oraz β-karoten. Karotenoidy dzięki dobrym właściwościom antyoksydacyjnym znalazły szerokie zastosowanie w medycynie, przemyśle farmaceutycznym i kosmetycznym. Związki te charakteryzują się dużą aktywnością wobec wolnych rodników. Porównując β-karoten, astaksantynę  z witaminą C, uznaną za silny antyutleniacz, można stwierdzić, że związki te wykazują większą aktywność antyoksydacyjną. Warto więc zadbać o to, aby nasza dieta obfitowała w karotenoidy, bo mają zbawienny wpływ na nasz organizm, czyniąc go bardziej odpornym i silniejszym.

Najlepiej poznanym przedstawicielem grupy karotenoidów jest β-karoten, prowitamina A. To pomarańczowy barwnik, uznany za jeden z najtrwalszych i najsilniejszych antyoksydantów. Doskonale radzi sobie ze zwalczaniem wolnych rodników, a tym samym zmniejsza ryzyko zachorowania na wiele chorób. Nadmiar wolnych rodników w diecie przyczynia się do powstawania, nowotworów, cukrzycy, miażdżycy, chorób neurodegeneracyjnych, infekcji i przyspiesza starzenie się organizmu. Za pośrednictwem β-karotenu możemy ich uniknąć. Odpowiada on bowiem za prawidłowe funkcjonowanie narządu wzroku, zwłaszcza o zmierzchu, chroni przed infekcjami i opóźnia procesy starzenia się organizmu. Badania pokazały, że β-karoten wykazuje działanie antynowotworowe. Dieta bogata w warzywa o dużej zawartości B-karotenów zmniejsza ryzyko wystąpienia raka prostaty. Działa też dobroczynnie na naszą urodę. Pobudza produkcję włókien kolagenowych, których ubytek powoduje powstawanie zmarszczek. Ponadto chroni przed fotostarzeniem się skóry, czyli przedwczesnym starzeniem się skóry, spowodowanym negatywnym wpływem promieniowania słonecznego.

Źródłem pokarmowym β-karotenu są między innymi marchew, słodkie ziemniaki, papryka czerwona, papaja, morele, dynia, brzoskwinia oraz szpinak. Jak się okazuje, jednym z najlepszych źródeł β-karotenu jest pomarańczowy, nierafinowany olej palmowy, otrzymywany z miąższu owoców olejowca gwinejskiego. W oleju palmowym jest więcej karotenoidów niż w marchwi. Ponadto olej palmowy dostarcza też innych antyoksydantów – tokotrienoli (wit E). Zastrzeżenia i kontrowersje jakie krążą wokół oleju palmowego wynikają z niewłaściwego sposobu jego oczyszczania. Olej z palmy zawiera  sterole, skwalen, a także witaminę K, odpowiedzialną za prawidłową krzepliwość krwi.

Bibliografia:

https://ndb.nal.usda.gov/ndb/search/list

Puzanowska-Tarasiewicz H., Kuźmicka L., Tarasiewicz M.. Antyoksydanty a reaktywne formy tlenu. Bromatologia chemia Toksykologia. 2010, 1, str. 9-14

Karotenoidy jako naturalne antyoksydanty. Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej. 2015, 69, str. 418-428

Hoang V. i wps. Dietary Carotenoid Intakes and Prostate Cancer Risk: A Case-Control Study from Vietnam. Nutrients. 2018, 10

Mukherjee S., Mitra A. Health Effects of Palm Oil. Journal of Human Ecology. 2019, 26, str. 197-203